Cumartesi, Mart 03, 2007

Uzaktan Eğitimde Sistem Yaklaşımı Modeli ve Bilgi Yönetimi Örneği

Giriş
Geleneksel eğitim ortamlarının karşılayamadığı öğrenme ihtiyacına alternatif bir çözüm olarak gelişen uzaktan eğitim, günümüzde bilgi ve iletişim teknolojileri sayesinde hızlı, esnek ve bireyselleştirilmiş eğitim hizmeti haline gelmiştir. Buna paralel olarak uzaktan eğitim veren kurumlar da, birçok insana, eğitim hizmetini sistemli bir şekilde sunabilecek yeterliliğe ve kaliteye ulaşmışlardır.
Günümüze kadar geliştirilen uzaktan eğitim uygulamaları ve araştırmaları uzaktan eğitim teorilerini temel alarak geliştirilmiştir. Genel olarak uzaktan eğitim teorileri, Avrupa ve Amerika’da gerçekleştirilmiş yazışmalı (mektupla) eğitim uygulamalarından doğmuştur; daha sonra iletişim teknolojilerinin gelişmesi ile birlikte çeşitlenmiştir (Simonson ve diğerleri, 1999). Bu nedenle alanyazında birçok uzaktan eğitim teorisi yer almaktadır. Bu çalışmada uzaktan eğitimin tanımı ile birlikte uzaktan eğitim uygulamalarında yaygın olarak kullanılan teorilerden uzaktan eğitim sistem modeli ve bu modelin Açıköğretim Fakültesi Bilgi Yönetimi Ön Lisans Programı temel alınarak yapı ve işleyişine yer verilecektir.

Uzaktan Eğitim Tanımı
Uzaktan Eğitimin çok farklı tanımlarının var olmasının nedeni teknolojinin ilerlemesi ile sağlanan fırsatların artmasından ileri gelmektedir. Geleneksel olarak öğretmen ve öğrencinin ayrı olduğu ve ayrı zamanlarda eğitimin gerçekleştiği görüşü bugün bu yeni teknolojiler sayesinde farklı boyutlar kazanmıştır.
Uzaktan eğitim özel kurs ve değişik teknolojileri içine alan, özel kurum ve yönetimsel düzenlemeler gerektiren, öğrenen ve öğreticinin farklı yerlerde olduğu, öğrenen-öğrenen, öğrenen – öğretim materyali ve öğrenen- öğretici gibi iki taraflı iletişimin olduğu ve bu etkileşimlerin teknoloji ile sağlandığı geniş bir sistem olarak tanımlanabilir (Moore ve Kearsley, 2005).
Keagan’ın (2002) uzaktan eğitimin beş ana parçasını temel alan tanımında ise şunlar vardır.
• Öğretmen ve öğrenenin fiziksel olarak ayrı olması
• Öğrenme materyalini hazırlamada ve öğrenci destek hizmetlerinde eğitim kurumunun etkisi
• Teknik medyanın kullanımı
• İki yollu iletişim sağlama
Uzaktan Eğitimin kalitesi için bu parçaların hepsi birbiri ile etkili ve ilişkili olmalıdır.
Kısaca özetlemek gerekirse uzaktan eğitim; öğrenme ve yetiştirme fırsatları için erişimi artırır, güncellenen beceriler için fırsatlar sağlar, eğitim kaynaklarında maliyet etkililiğini artırır, varolan eğitim yapılarının kalitesini destekler, eğitim sisteminin kapasitesi artırır, yaş grupları arasındaki eşitsizliği dengeler, özel hedef kitlesine eğitim kampanyasını iletir, anahtar hedef grubu için hızlı yetiştirme olanağı sağlar, yeni konu alanlarında eğitim kapasitesini genişletir, iş ve aile yaşamı ile eğitimi birleştirir, eğitim yaşantılarına uluslararası boyut ekler (Moore ve Kearsley, 2005).

Uzaktan Eğitimde Sistem Modeli
Bir sistem belirli bir amacı gerçekleştirmek için bir arada çalışan bir biriyle karşılıklı ilişkili parçaların oluşturduğu bir kümedir (Dick and Carey, 1990). Sistemde, bir ya da daha çok amaca ya da sonuca ulaşmak üzere aralarında ilişkiler olan fiziksel veya kavramsal birden çok bileşeni vardır. Bu açıdan bakacak olursak, öğretim de insan davranışlarını istendik yönde değiştirmek için düzenlenen bir sistemdir. Dolayısıyla öğrenme etkinliği Moore ve Kearsley’in (2005)’ da vurguladığı gibi, gelişigüzel gerçekleşmez. Öğrenmenin planlanması her bir parçasının düzenlenmesi gerekir.
Sistem yaklaşımının uygulanmasıyla, öğretim, sistemli bir yapıya kavuşmuştur. Öğretimsel anlamda sistem yaklaşımı şu temel görüşe dayanmaktadır. Eğer birey önceden planlanmış öğretim etkinliklerini izlerse, kendisinden beklenen davranış değişikliklerini gerçekleştirir (Moore ve Kearsley, 2005). Diğer bir deyişle, daha önce yapamadığı yeterlikleri, yapabilir duruma gelir. Öğretim sistemi öğrencilerin öğrenmelerini esas alarak geliştirilen bir yaklaşımdır. Temel amaç öğrencilerin bir şey yapabilme kapasitelerini geliştirmektir. Sistem önceden planlanmış ürünü meydan getirmeye yöneliktir. Bu açıdan bakıldığında uzaktan eğitim sistemini oluşturan parçaları ise şöyle sıralayabiliriz:
• Öğretilen ve öğrenilen bilginin kaynağı
• Öğrencilere yönelik etkinlikleri ve materyalleri içine alan kurs
• Öğrenenlere kursun iletimi
• Bilgiyi oluşturan materyalleri kullanan öğrenenler ile etkileşen öğretmenler
• Farklı çevrelerdeki öğrenciler
• Başarısızlıkların oluşmasına müdahale edilmesini sağlayacak değerlendirme ve görüntüleme
• Farklı parçaları bağlayan yönetim yapısı ve kurumun politikası

Bilgi Yönetimi Ön lisans Programı Örneği
Ülkemizde internet ortamında sunulan ilk önlisans programı olma özelliğine sahip olan Açıköğretim Fakültesi Bilgi Yönetimi Programının (http://bilgi.aof.edu.tr), bir uzaktan eğitim programı olması nedeniyle Moore’un uzaktan eğitim sistem modelini temel alınarak yapı ve işleyişi değerlendirilecektir
2001-2002 öğretim yılında Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi’nde öğretime başlayan Bilgi Yönetimi Önlisans Programı, Fakülte bünyesindeki Bilgisayar Destekli Eğitim Birimi tarafından üretilen internet ortamında ders içeriğini sunmasının yanı sıra, kitap, yazılım, sayısal video, akademik danışmanlık hizmeti, sınav, öğrenci işleri, destek ve ders arası gibi diğer eğitim hizmetlerini de sunmaktadır.
Bilgi Yönetimi Önlisans programı, işletmelerde bilgiye dayalı sorunlara etkin çözümler üreten, internet ortamında girişimcilik ve iş yönetimini bilen, güncel uygulama yazılımlarında uzmanlaşmış, internete dayalı kurumsal iletişim ve birlikte çalışma alışkanlığına sahip, üretkenliği arttıracak büro uygulamaları geliştirme becerileri ve deneyimleri sahip bireyler yetiştirmeyi amaçlamaktadır.
Bili Yönetimine başvurabilmek için, lise mezunu olmak ve öğrenci seçme sınavına girmek gerekir. Kontenjan sınırı 500 öğrenciden oluşmaktadır. Bu program aynı zamanda Batı Avrupa Programı içersinde yer almış dolayısıyla yurtdışında bulunan Türk vatandaşlarına bu eğitim imkanı tanınmıştır.
Programın tasarımı öncesinde dünyadaki en büyük on uzaktan eğitim veren üniversitenin kullandıkları eğitim araçları ve internet tabanlı programları incelenmiştir. Çin, Fransa, Hindistan, Endonezya, İran, Kore, Güney Afrika, İspanya, Tayland ve İngiltere’de yer alan bu üniversitelerin internet hizmetlerinden Online ders malzemesi, internete dayalı eğitsel malzeme, on-line kütüphane ve online gazete olarak yararlandıkları görülmektedir. İnternete dayalı eğitsel malzeme, ders notları, testler, alıştırmalar ve öğretici yazılımlardan oluşmaktadır. İnternet ortamını destekleyici araç olarak basılı malzemeler ve audio video malzemeler en sık kullanılan araçlardır (Mutlu ve diğerleri, 2000). Bilgi Yönetimi Önlisans Programının kullanacağı araçlara karar verilirken, dünyadaki bu tür örnek programlar ve öğrenci kitlesinin heterojen özelliği göz önüne alınmıştır.
Bilgi Yönetimi Programı yöneticileri Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesine bağlıdır ve bu programda Dual Mode özelliğe sahip Açıköğretim Fakültesi temel felsefesine sahip yöneticiler yer almaktadır. Açıköğretim Fakültesinin politikası, bilgi çağı olarak adlandırılan günümüzde teknolojinin gelişmesi ile birlikte gerçekleşen değişimlere uyum sağlayabilecek, bilgiyi etkin kullanabilecek bireyler yetiştirmektir. Bütün öğretimi İnternet üzerinden gerçekleştiren bilgi yönetimi ön lisans programı, farklı yerlerdeki öğrencilerine eğitim vermektedir, dolayısıyla yüz yüze eğitim faaliyetlerine yapılan eğitime göre daha az masraflı bir sistem olduğu söylenebilir.
Bilgi yönetimi ön lisans programı, Açıköğretim fakültesi Bilgisayar Destekli eğitim birimi çalışanları tarafından bileşenleri tasarlanmaktadır. Bilgisayar Destekli Eğitim Biriminde 14 Öğretim Görevlisi, 1 sistem mühendisi, 39 tasarımcı ve 4 yazışma sorumlusu görev yapmaktadır. Tasarımcıların bir kısmı, kısmı zamanlı öğrencilerden oluşmaktadır. Öğrencilerin eğitimi yine BDE’de çalışan öğretim üyeleri tarafından gerçekleşmektedir. Öğrenciler bir süre eğitim aldıktan sonra öğretim üyeleri ekiplerine dahil edilirler ve ekipler halinde iş birliği içerisinde görevler yürütürler. Programın değerlendirilmesi ve görüntülemesi de yine BDE tarafından gerçekleşmektedir.
Bilgi Yönetiminde kullanılan teknolojileri sıralayacak olursak, internet, sanal sınıf, e-learning, sesli ve videolu konferans sistemleri, çoklu ortam araçları, e-posta hizmetleri ve msn gibi yazışma araçları gibi tek ve çift yönlü etkileşime izin verecek teknolojiler kullanılmaktadır.
Bilgi Yönetimi sistemindeki temel bileşenleri aşağıda listelenmiştir.
İnternet Ortamında Öğretici Yazılımlar:Programın temel eğitim malzemesi internet ortamındaki öğretici ders yazılımlarıdır. Bu yazılımlar etkileşimli konu anlatımları ve canlandırmalarla desteklenmiştir. Öğretici yazılımlarla öğrenciler güncel uygulama yazılımlarında uzmanlaşmakta ve bu yazılımları özel şirketlerde ve kurumlarda kullanma becerisi kazanmaktadırlar.
Dersler web üzerinden http://www.bilgi.aof.edu.tr adresinden yayınlanmaktadır. Dersler metin tabanlı olup görsel resim, grafik ve animasyonlarla içerik zenginleştirilmiştir. Her ders için haftalık üniteler oluşturulmuştur. Bir ünite çalışma koşulları, konular, uygulamalar ve alıştırmalar olmak üzere 4 kategoriden oluşmaktadır. Çalışma koşulları o ünite için gereken teknolojilerin hangilerinin kullanılması gerektiğine ilişkin bilgileri içerir ve öğrenenlere üniteyi etkin öğrenmeleri için yapılması gerekenler sıralanmıştır. Konular bölümünde ünite kapsamındaki bilgi öğrenenlere sunulur. Uygulamalar bölümünde o konuya ilişkin uygulama örneği sunulur ve bu uygulama basamak basamak öğrenenlere içerik sunulur. Böylece öğrenen uygulama sonunda konuya ilişkin bir ürün oluşturacaktır. Alıştırmalar bölümde ise öğrenenler üniteye ilişkin soruları cevaplarlar. Yanlış cevapladıklarında geri dönütler verilmektedir.
Yardımcı Ders Kitapları ve Uygulama Yazılımları:Öğrencilere yazılım firmalarından temin edilenlere ek olarak Açıköğretim Sistemi içerisinde üretilen kendi kendine öğrenmeyi kolaylaştıracak şekilde İnternet üzerinden ders içeriğine ulaşan öğrenenlere, bu hizmetin yanında basılı materyal olarak derslere ilişkin Açıköğretim fakültesi tarafından hazırlanmış aynı zamanda medyasoft tarafından hazırlanmış kitaplar gönderilmektedir. Ayrıca uygulamalı derslerde kullanılan tüm yazılımlar lisanslı olarak öğrencilere verilmektedir. Moore ve Kearsly (2005) belirttiği gibi sadece online olarak verilen uzaktan eğitime göre print + online eğitimin daha başarılı olduğu görülmektedir. Bunun nedeni öğrenenler aynı zamanda basılı materyaller sayesinde geleneksel yöntemleri kullanarak home study ( ev çalışması) çalışmaları da yapabilmektedirler.
Sanal İşletme Uygulamaları ve Takım Çalışması: Sık karşılaşılan işletme problemlerinin çözümü için hangi yazılımın nasıl kullanılacağı tanıtılmakta ve problem çözme becerisi sanal bir işletme ortamında ve takım çalışması yoluyla kazandırılmaktadır. Öğrenenler ikinci sınıfa geçtiklerinde ana tema takım çalışmasıdır. Bu öğrenciler ikinci sınıfta takımlara ayrılmakta, her takımın kendisine ait sitesi bulunmaktadır. Böylece öğrenenler ödev grup çalışması yaparken bu portalı kullanarak etkileşime girebilmektedir. Asenkron olarak ödevlere ilişkin paylaşımlarını, dosya alışverişini takım arkadaşları ile bu portal sayesinde gerçekleştirmektedir.
İnternet Ortamında Destek Hizmeti: Öğrenenlerin, programla veya kayıt işlemlerine ilişkin yaşadıkları problemlere yardımcı olabilmek için destek ortamları oluşturulmuştur. Bunlardan biri online hizmet olan http:// destek.bilgi.aof.edu.tr sesli görüntülü hizmettir. Burada Bilgi Yönetimi Önlisans Programının destek hizmetinin daha etkili olması amacıyla görsel, işitsel ve metin tabanlı bir uygulama gerçekleştirilmektedir. Bunun yanı sıra ücretsiz olarak kullanılan MSN messenger programı öğrenenler ile destek sorumlusu hem görüntü hem de sesli olarak etkileşimde bulunabilmektedirler. Dosya alışverişinde bulunma imkânları da olabilmektedir. Böylece öğrenenler yaşadıkları sorunlara ilişkin olarak anında geri dönüt alabilmektedirler.
İnternet Ortamında Akademik Danışmanlık: Öğrenenler, kendi kişisel bilgisayarlarındaki web kamera ve mikrofon sayesinde, akademik danışmaları ile hafta içi hergün 9:00-13:00 ile 14:00-18:00 arası görüşme yapabilmektedirler. Öğrenenler internet sayfasındaki dersler bölümünde yer alan danışmanlık linkine tıklayarak bu bölüme kolaylıkla girebilmektedirler. Macromedia Breeze programı aracılığı ile gerçekleştirilen bu video konferans ile öğrenenler hem danışmanları ile hem de diğer öğrenenleri görebilmekte aynı zamanda sorular sorabilmektedirler. Böylece çok yönlü etkileşim sağlanmış olmaktadır.
Uygulama CD-ROM’ları: Basılı materyallere ek olarak öğrenenlere, ünitenin uygulama kategorisinde yer alan uygulamaların nasıl yapıldığını gösteren çoklu ortam CD’leri gönderilmektedir. Bu sistemler öğrenenlerin evde independence study ( ev çalışması) yaparken yararlanacakları oldukça etkili teknolojilerdir. Bu CD’lerde sanal işletme ortamında tanımlanan örnek olaylara ve problemlere getirilen çözümler uygulama videoları yoluyla adım adım tanıtılmaktadır.
İnternet Ortamında Sosyal İletişim: Bir iletişim portalı aracılığıyla öğrencilerin kendi aralarında sosyal iletişim kurmaları sağlanmaktadır. Örneğin tartışma siteleri, öğrenenlerin kendi aralarında derse ilişkin konuların tartışmalarını sağlayacak bir hizmettir. Öğrenenler derste ilgilendikleri konulara ilişkin başlığın altına o konuya ilişkin görüş ve düşüncelerini rahatlıkla ifade edebilecektir. Asenkron olarak kullanılan bu ortam öğrenenlerin birbiri ile iletişime girmesini sağlaması açısından oldukça faydalıdır. Metin tabanlı bir sistemdir. Etkileşim yazı ile sağlanır.
Öğrencilerin sosyal iletişimi gerçekleştirmesine yönelik olarak tasarlanan bir diğer hizmet ise dersarası sitesidir. Bu ortamı online kantin gibi düşünmek gerekir. Öğrenenler bu ortamda herhangi bir konu ile ilgili yazılar, düşünceler, görüşleri yazabilecek, arkadaşları ile espri ve şakalar yapabileceği bir ortamdır. Dinlenme ortamı denilebilir. Metin tabanlı bir sistemdir. Etkileşim yazı ile sağlanır.
Sınavlar: Ölçme değerlendirme amacıyla yapılan ara, yıl sonu ve bütünleme sınavları 10 merkezde sınav görevlisi öğretim elemanları gözetiminde yapılmaktadır.
Öğrenci İşleri: Kayıtlar, kitap dağıtımı ve diğer öğrenci işleri hizmetleri Anadolu Üniversitesi'nin 79 ildeki 86 bürosu aracılığıyla verilmektedir.
Sonuç
Bilgi Yönetimi İnternete dayalı öğretime ilişkin Türkiye’de bu alanda bir ilk oluşmuştur. Program kapsamında yapılan uygulamalar ve çalışmalar bugün Türkiye’de birçok üniversite programına örnek teşkil etmektedir. Açıköğretim Fakültesinin bu başarısında, Açıköğretim uygulamalarında sistem yaklaşımını temel alması, yeniliğe açık olması, geçmiş deneyimlerinden elde ettiği birikim, Açıköğretim çalışanlarının sistemli çalışmaları, kazandıkları kurumsal disiplin, ekipler arası işbirliğine dayanan anlayış ve teknolojiyi doğru bir şekilde tasarlayıp kullanması rol oynamaktadır denilebilir.

Kaynakça
Dick, W., & Carey, L. (1990). The systematic design of instruction. Glenview, IL: Scott, Foresman/Little, Brown Higher Education
Mutlu, M. E., Öztürk, C., Yılmaz, R. Ve Özögüt, Ö. “Dünyanın En Büyük On Açık Üniversitesinde İnternete Dayalı Eğitim Uygulamaları”. BTIE’ 2000 Bilişim teknolojileri Işığında Eğitim 2000 Kongresi, 15 -17 Mayıs 2000
Moore, M. Ve Kearsley, G. (2005). Distance Eucation A Systems View. Belmont, CA: Thomson Wadsworth.
Simonson, M, Smaldino, S. Albright, M., Zvacek, S. (2003). Teaching and Learning at a Distance. New Jersey: Merrill Prentice Hall

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Educational Technology

Handheld Learning

Mobile Learning - 2009

mLearning-World.com

Mobile Learning

mobiForge Recent Content

Your IP and Google Map location